Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties0

Nursing Challenge: Covid-19

Besmetting met het coronavirus kan leiden tot de ziekte covid-19. In dit artikel een overzicht van symptomen, behandeling en verpleegkundige aandachtspunten.

In deze Challenge over covid-19 leer je:

1 Hoe het ziektebeeld van covid-19 er uitziet
2 hoe covid-19 gediagnosticeerd wordt
3 hoe de behandeling van covid-19 er uitziet
4 wat de verpleegkundige aandachtspunten zijn bij covid-19

Maak nu de toets bij dit artikel.
Bij een succesvol afgeronde toets kun je een certificaat downloaden. Ook maak je kans op mooie prijzen!

 

tekst artikel: Francine Aarts

Fotografie: AdobeStock
toets: Anna-Marie Mollink

Covid-19 (coronavirus disease 2019) is een ziekte die het gevolg is van besmetting met het humane coronavirus SARS-CoV-2. De ernst van de klachten is sterk afhankelijk van de leeftijd, en dat is eerder uniek. Jongeren worden vaak amper ziek en hebben minder (rest)klachten, ouderen kunnen soms ernstig ziek worden.

Maar in het algemeen gaat het bij covid-19 om klachten zoals moeheid, zwakte, inspannings-onvermogen, koorts, hoest en dyspnoe, verlies van smaak en reuk, maagdarmproblemen, en gevolgen van trombosen:

  • (Droge) hoest (68% van de bevestigde gevallen)
  • Moeheid (38%)
  • Sputumproductie (33%)
  • Spier- en gewrichtspijn (15%)
  • Hoofdpijn (14%)
  • Keelpijn (14%)
  • Koorts (45% bij presentatie, 88% bij opname)
  • Dyspneu (20-40%)
  • Misselijkheid, braken, diarree (15%)
  • Verlies van of verminderde reukzin (hyposmie/anosmie) en smaakzin (dysgeusie/ageusie)
  • Conjunctivitis en verschillende huidafwijkingen1,2

Bij kwetsbare ouderen kan covid-19 zich, net als andere infecties, uiten in geriatrische symptomen zoals delier, een valpartij, syncope (flauwvallen), dehydratie en acuut functieverlies. Vaak is er sprake van meerdere geriatrische klachten tegelijkertijd.

Wil jij niets meer missen van Nursing Vlaanderen? Schrijf je dan in voor onze gratis Nursing Vlaanderen nieuwsbrief en ontvang elke twee weken onze beste artikelen in jouw mailbox!

Inschrijven

1 Transmissie en ziektebeelden

Overdracht coronavirus

Het coronavirus wordt overgedragen via druppelinfectie en aerosolen: enerzijds macro-aerosolen of druppeltjes die via macro-aerosolen vrijkomen door hoesten en niezen binnen een afstand van 1,5 meter. Anderzijds is het ook zeer aannemelijk dat aerogene verspreiding (via micro-aerosolen in de lucht) een relevante rol speelt bij de verspreiding van het virus. Die aerosolen komen in de lucht na luid praten, zingen, hoesten, en blijven langdurig in de lucht hangen: wie veel aerosolen maakt wordt ‘superverspreider’.

Het virus kan ook worden ingeademd of de luchtweg binnenkomen na het aanraken van neus of mond met besmette handen. Ook de ogen zijn een ingang voor het virus; het besmette traanvocht kan dan via de traanafvoerbuis in de keel terechtkomen.

Bij bepaalde handelingen komen veel aerosolen vrij, zoals intubatie, non-invasieve beademing en uitzuigen van de luchtwegen.1 Daarom moet je bij die handelingen de juiste beschermende middelen gebruiken en wordt het afgeraden om mond-op-mond of mond-op-maskerbeademing toe te passen bij patiënten met covid-19 of een verdenking daarop.3

Patiënten zijn besmettelijk wanneer ze symptomen hebben (ook bij milde symptomen), en ook al 2 of 3 dagen daarvóór. Verspreiders zullen soms geen symptomen ontwikkelen. De incubatietijd is 2 tot 14 dagen, gemiddeld 5-6 dagen.1

Verloop covid-19

Covid-19 geeft bij de meerderheid van de positief geteste patiënten milde tot matig-ernstige klachten. Een klein deel wordt opgenomen in het ziekenhuis. Een kwart daarvan belandt op de intensive care, waarvan weer een kwart overlijdt. De sterftecijfers lopen op naarmate patiënten ouder zijn en er sprake is van co-morbiditeit. Dat leidt in die leeftijdsgroep tot oversterfte.

Binnenkomst in het lichaam
Wanneer een virus het lichaam binnenkomt in de mond-neusholte, komt het in aanraking met de neus-, keel- en tongtonsillen. Deze vormen samen de Ring van Waldeyer; een ring van lymfeweefsel dat infecties buiten de luchtwegen moet houden. De symptomen zijn in dit stadium nog beperkt, bijvoorbeeld hoesten en keelpijn. Het virus heeft de alveoli (longblaasjes) nog niet bereikt, en de gaswisseling is nog intact.6

Pneumonitis
Wanneer het virus doordringt tot de lagere luchtwegen en de alveoli aantast, ontstaat pneumonitis.7 Er treedt een actieve ontstekingsreactie op in de longen. De wanden van de alveoli zwellen op en er hoopt zich ontstekingsvocht op in de alveoli, samen met necrotische epitheelcellen en inflammatoire cellen. Dit beperkt de gaswisseling en veroorzaakt hypoxemie.6 Er is ook sprake van shunting: bloed stroomt nutteloos langs de alveoli, die niet gevuld worden met lucht omdat ze vol zitten met ontstekingsmateriaal.
Pneumonitis bij een ernstige vorm van covid-19 is meestal dubbelzijdig. Dat betekent dat een nog groter deel van het gaswisselingsoppervlak aangedaan is.6 De zuurstofsaturatie zal hierdoor dalen en symptomen zoals dyspneu en hoesten kunnen verergeren.

ARDS (shocklong)
Een pneumonitis kan snel verslechteren als zich ARDS voordoet: acute respiratory distress syndrome, ook wel shocklong genoemd. Er is dan een hyperactieve ontstekingsreactie waarbij een enorme hoeveelheid ontstekingsstofjes en ontstekingscellen vrijkomt. Hierdoor ontstaat lekkage van de longcapillairen en lekt er eiwitrijk vocht uit de capillairen in de alveoli.

Dit beperkt de gasuitwisseling nog meer en de patiënt wordt kritisch ziek met ernstige dyspneu en hypoxemie ondanks zuurstoftoediening. Opname op de IC en vaak langdurige beademing is dan noodzakelijk. De ernstig verstoorde gaswisseling kan leiden tot multi-orgaanfalen en daardoor overlijden.6

Trombosen, cardiale en neurologische afwijkingen
Een belangrijke bevinding is dat de long bij ARDS door covid-19 veel microtrombosen vertoont, verstopping van kleine bloedvaten. Daarnaast treedt ook vaak een klassieke trombo-embolie op, en arteriële trombosen (cardiaal, cerebraal of intestinaal).

Grillig verloop
Opvallend aan covid-19 is het grillige verloop. ‘Corona is de baas’, aldus geriater Karen Keijsers.‘Het is heel anders dan bij de ziektes die we al kennen: het beeld kan ineens omslaan.’ En dan zowel de goede als de foute kant op: patiënten kunnen een aantal dagen na opname ineens sterk opknappen of juist sterk verslechteren. Waardoor dat komt is nog niet helemaal duidelijk. Onderzoekers vermoeden dat hyperinflammatie van de long een rol speelt, veroorzaakt door de eigen afweerreactie.9

Snelle klinische achteruitgang kan gepaard gaan met hypoxemie: de patiënt heeft een lage saturatie, maar voelt zich niet benauwd. Hoe dit kan is vooralsnog niet bekend. Keijsers: ‘Zo kan een covid-19-patiënt met een saturatie van 79% doodleuk vragen of het zuurstofkapje af mag omdat het vervelend zit.’ Het verloop is daardoor moeilijk te voorspellen en verraderlijk.2

Long-covid
Tot 50% van de patiënten die niet erg ziek is of de acute fase overleeft, ondervindt nog maanden klachten van moeheid, kortademigheid, en concentratieproblemen. Men spreekt van ‘long-covid’, waarbij ‘long’ staat voor ‘langdurig’ en niet voor het orgaan longen. Dit kan grote psychosociale gevolgen hebben.

Risicofactoren

Bij oudere patiënten heeft covid-19 vaker een ernstig verloop en een hoger sterfterisico. Dat geldt ook voor patiënten met onderliggend lijden, denk aan longlijden (astma, COPD), hypertensie, chronische hartaandoeningen, diabetes mellitus, obesitas, kanker en terminale nierinsufficiëntie. Datzelfde geldt voor immuungecompromitteerde patiënten.5

Ziekenhuisopname

De huisarts of specialist (urgentiearts, intensivist, longarts, internist, infectiolooog, specialist ouderengeneeskunde: dit is een multi-disciplinair gebied) beoordeelt of spoedeisende hulp en hospitalisatie nodig is. Dat gebeurt op basis van risicofactoren, en alarmsignalen zoals een ernstig zieke indruk, dyspneu, lage saturatie, hoge ademhalingsfrequentie en pols, lage bloeddruk.2,10 In het ziekenhuis zijn de mogelijkheden tot behandeling en monitoring beter, maar er zijn ook nadelen: de patiënt mag geen op slechts beperkt bezoek ontvangen, er is vaak weinig psychosociale ondersteuning mogelijk, er is (zeker bij kwetsbare ouderen) kans op een ernstig delier.10

Covid-patiënten kunnen in steeds meer gemeenten thuis hun saturatie meten. Daardoor kunnen zij langer thuis blijven of juist eerder naar huis. Maar plotse deterioratie kan toch verrassen.

Noten (deel 1: transmissie en ziektebeeld)
1 Richtlijn COVID-19, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, geraadpleegd op 27 mei 2021

2 Zakkaartje Basiskennis COVID-19, Jeroen Bosch Ziekenhuis, geraadpleegd op 27 mei 2021
3 Corona: nieuw advies voor reanimatie in het ziekenhuis.
4 Sterftecijfer COVID-19 bijna zeven op duizend, Medisch Contact, 2 april 2020

5 Interne geneeskunde in tijden van COVID-19, e-learning Nederlandse Internisten Vereniging
6 Klinisch redeneren COVID-19, video Amstel Academie VUmc
7 Pneumonitis is de benaming voor ontstoken longen. De term pneumonie wordt vaak gebruikt bij een bacteriële infectie.
8 Webinar COVID-19, Jeroen Bosch Ziekenhuis, uitgezonden op 31 maart 2020
9 Geneesmiddelen bij COVID-19, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 25 maart 2020
10 Leidraad Triage thuisbehandeling versus verwijzen naar het ziekenhuis bij oudere patiënt met (verdenking op) COVID-19, Federatie Medisch Specialisten, geraadpleegd op 27 mei 2021


Maak ook de andere Nursing Challenge toetsen, je vindt ze via de Challenge-pagina.

2 Diagnostiek

Covid-19 kan worden aangetoond met laboratoriumonderzoek (PCR-test of antigeentest). Het virus is beter aan te tonen met een neuswat (nasofarynx) dan met een keelwat (orofarynx). Het beste is om beide af te nemen, omdat soms maar 1 van de 2 monsters het virus aantoont. Om materiaal te besparen kun je met 1 stokje de neuswat én de keelwat afnemen, of 2 stokken in 1 buisje versturen.

Stuur bij een negatieve neus-/keelwat als het mogelijk is ook sputum in, of de longarts kan besluiten tot bronchoalveolaire lavage (BAL, afgenomen tijdens een bronchoscopie). Daarmee is het virus nog beter aan te tonen dan met een neus- en keelwat.
De coronatest is niet 100% waterdicht: een negatieve testuitslag sluit infectie niet volledig uit. Bij een negatieve test en hoge verdenking op covid-19 is het goed de test te herhalen.3

Verder labonderzoek

In het Amphia Ziekenhuis in Breda werden de labwaardes van de eerste 29 covid-19-patiënten geanalyseerd. Een aantal zaken viel op. 60% van de patiënten had een lymfocytopenie (tekort aan lymfocyten). Het is nog onduidelijk waardoor dit komt. Het leukocytengetal was vaak niet afwijkend. Het CRP (c-reactive protein, een belangrijke inflammatoire parameter) was over het algemeen gestegen.

Verder had de meerderheid van de patiënten gestegen ASAT-waarden (aspartaat-aminotransferase) en LDH-waarden (lactaatdehydrogenase), beide een indicatie voor orgaanschade. Deze bevindingen komen overeen met wat er in Wuhan gevonden werd.4 (De laatste 2 waardes worden met name op de ic gemeten.)

Beeldvormende technieken

Aanvullend op de uitslag van de neus-/keelwat zal de arts besluiten tot beeldvorming, met een CT-scan of op zijn minst een thoraxfoto. De meeste ziekenhuispatiënten met covid-19-klachten hebben een afwijkende CT-scan; al kunnen de CT-scan en thoraxfoto er in het beginstadium normaal uitzien.3

Op de CT-scan zijn vaak bilateraal gebieden van matglas te zien, vooral subpleuraal en perifeer (in de randgebieden van de long). Matglas duidt in dit geval waarschijnlijk op alveolitis (pneumonitis). Een thoraxfoto kan vooral de bilaterale consolidaties (de alveoli zijn opgevuld met vocht in plaats van met lucht) tonen, vooral perifeer, maar is minder vaak afwijkend.3

Noten (deel 2: diagnostiek)
1 Luchtwegklachten in tijden van corona, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 25 maart 2020

2 Richtlijn COVID-19, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, geraadpleegd op 27 mei 2021
3 Interne geneeskunde in tijden van COVID-19, e-learning Nederlandse Internisten Vereniging
4 De eerste 29 COVID-19-patiënten in de kliniek, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 2 april 2020

3 Behandeling

Ondersteunende (zuurstof)therapie is het belangrijkste.1 Daarbij gaat het vooral om zuurstoftoediening en zo nodig beademing. Zuurstof wordt toegediend via zuurstofmasker of Optiflow.

Hoewel bij toegenomen hypoxemie en hypoventilatie eerder niet-invasieve ventilatie (met masker of helm) als onveilig voor patiënt en omgeving werd beschouwd, lijkt het meer recent toch te helpen. Natuurlijk mét bacterie-en-virus-filter op de uitlaat!

Daarnaast krijgt de patiënt eventueel intraveneus vocht bij dreigende uitdroging door aanhoudende koorts, en breedspectrum antibiotica bij ernstig zieke patiënten. Antibiotica helpen weliswaar niet tegen het coronavirus, maar worden preventief ingezet tegen eventuele bacteriële superinfecties.

De meest recente medicamenteuze behandeladviezen bij covid-19 vind je op de website van de Stichting Werkgroep Antibioticabeleid (SWAB)1. Volg altijd het protocol van je ziekenhuis. Op dit moment worden de volgende medicijnen beschreven in de behandeladviezen van de SWAB.

Corticostereoïden – dexamethason
Het corticostereoïd dexamethason is geïndiceerd bij covid-patiënten bij wie zuurstoftoediening nodig is of (en met name) als zuurstoftherapie opgeschaald moet worden naar Optiflow, NIV of mechanische ventilatie. Het gaat dan om 6 mg dexamethason per dag of een equivalente dosis hydrocortison/prednison gedurende maximaal 10 dagen.1

Remdesivir
Remdesivir is een intraveneus antiviraal middel en is geïndiceerd voor de behandeling van covid-19. Het gaat dan om volwassenen en adolescenten (12 jaar en ouder met een lichaamsgewicht van ten minste 40 kg) met longontsteking waarvoor aanvullende zuurstof nodig is. De geadviseerde behandelduur is minimaal 5- en maximaal 10 dagen.1

De combinatie van remdesivir en dexamethason is nog niet onderzocht. Mogelijk is deze combinatie effectief bij patiënten die zuurstof krijgen en nog niet op de ic zijn opgenomen.1

IL6-remmers
Bij patiënten die op de ic opgenomen moeten worden kunnen IL6-remmers toegediend worden naast corticostereoïden. De timing van toediening lijkt daarbij essentieel.1

Antilichamen tegen covid-19
Serum van herstelde covid-patiënten bevat antilichamen, maar blijkt amper te helpen. Monoclonale antilichamen zoals  casirivimab en imdevimab helpen wel.

(Hydroxy)chloroquine, vitamine D etc
Chloroquine en hydroxychloroquine zijn oude malariamiddelen, waarvan gedacht werd dat ze mogelijk effectief zouden kunnen zijn tegen covid-19. Uit observationeel onderzoek en gerandomiseerde studies blijkt dat niet het geval te zijn.1 Chloroquine heeft bijwerkingen (bijvoorbeeld hartritmestoornissen, misselijkheid, angst) en interacties met andere medicatie, zoals domperidon en ondansetron.4 De SWAB-leidraad stelt: ‘Er is geen plek voor off-label gebruik van hydroxychloroquine, chloroquine of azitromycine, ivermectine en vitamine C/D.’

Overige medicatie

NSAID’s
Er gingen geruchten dat NSAID’s schadelijk kunnen zijn voor patiënten met covid-19, maar daar is onvoldoende bewijs voor. Wel heeft paracetamol net zoals normaal de voorkeur voor bestrijding van koorts en pijn. Patiënten die NSAID’s gebruiken voor bijvoorbeeld reuma, moeten daar niet mee stoppen.4

ACE-remmers
Volgens sommige theorieën uit China zouden RAAS-remmers (ACE-remmers zoals captopril, enalapril en lisinopril en ATII-antagonisten zoals valsartan of losartan) covid-19 verergeren. Die hypothese is ondertussen verworpen.

Intubatie en buikligging op de ic

Patiënten worden bij respiratoire achteruitgang geïntubeerd en beademd op de ic. Daarbij worden patiënten over het algemeen een aantal uren per dag in buikligging gelegd.In buikligging gaat er meer bloed naar de longtoppen en de ventrale longdelen die minder zijn aangetast. Daardoor verbetert de gaswisseling. Ook op de verpleegafdeling kan buikligging worden toegepast om benauwdheid te verminderen. 
De patiënt wordt over het algemeen 2 keer per dag gedraaid, een risicovolle handeling waarvoor veelal 5 à 6 zorgverleners nodig zijn. Patiënten krijgen daarnaast vaak sondevoeding en hebben een sterk verhoogde energiebehoefte. Daarnaast krijgen patiënten vocht toegediend indien nodig.

Complicaties behandeling op de ic

Beademing  geeft een hoog risico op een zogenaamd barotrauma (beschadiging van de alveoli). Daarnaast kunnen veel complicaties optreden in de circulatie, zoals longembolieën. Ook kan ischemie van de hartspier optreden door bijvoorbeeld tachycardie, lage saturatie en dehydratie. Verder kunnen – door shock of door aantasting van de nierbuisjes – nierproblemen ontstaan waardoor hemodialyse nodig is.

Noten (deel 3: behandeling)
1 Medicamenteuze behandelopties bij patiënten met COVID-19, Stichting Werkgroep Antibioticabeleid, geraadpleegd 27 mei 2021

2 Interne geneeskunde in tijden van COVID-19, e-learning Nederlandse Internisten Vereniging
3 Klinisch redeneren COVID-19, video Amstel Academie VUmc
4 Geneesmiddelen bij COVID-19, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 25 maart 2020
5 Handreiking COVID-19 op de intensive care, nr. 5, Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, 23 maart 2020

4 Verpleegkundige aandachtspunten

Van patiënten met covid-19 is bekend dat zij plotseling sterk achteruit kunnen gaan. Marc Bakker, verpleegkundige en docent klinisch redeneren*: ‘De pneumonitis1 kan plotseling verergeren, of er kan een ARDS of longembolie optreden.’ De snelle achteruitgang kan gepaard gaan met stille hypoxemie: de saturatie is laag, maar de patiënt geeft niet aan benauwd te zijn.

Controles

‘Bij patiënten met covid-19 doe je in feite de standaardmetingen (zie onder ‘assessment’), en houd je met name de ademfrequentie en de saturatie goed in de gaten,’ licht Bakker toe. ‘Bij opname geldt een saturatie lager dan 95% als afwijkend. Als ondanks zuurstoftoediening de saturatie daalt, dan is dat een waarschuwingssignaal en een teken dat je de zuurstof moet opschalen.’

We werken de verpleegkundige aandachtspunten uit met een casus over mevrouw Bos*, opgenomen op de covid-19-verpleegafdeling. Ze geeft aan dat elke ademhaling ‘een gevecht is’. We bespreken de casus aan de hand van de SBAR-methode (Situation – Background – Assessment – Recommendation).

Situatie

Vrouw, 25 jaar, 2 dagen geleden opgenomen, respiratoire achteruitgang, positief getest op covid-19.

Background

We brengen de medische achtergrond in kaart met de AMPLE-anamnese.
Allergie: geen
Medicatie: orale anticonceptie, 1000 mg paracetamol tegen koorts via de huisarts
Past illness: blanco voorgeschiedenis
Last meal: al enkele dagen minder gegeten door keelpijn. Drinkt nog wel goed, met name koude dranken
Event: op de SEH gekomen met koorts, dyspneu, hoesten en keelpijn. Verdenking covid-19, test afgenomen.

Assessment

Klachten en symptomen; klinisch beeld
Droge hoest. Pijn bij diep in- en uitademen. Gevoel alsof longen in brand staan en ze niet goed door kan ademen, pijn op het sleutelbeen en rechts naast rechterschouderblad. Spierpijn in het gehele lichaam. Maakt angstige indruk door kortademigheid; maakt gebruik van hulpademhalingsspieren.

Klinimetrie

AVPU2 verbaal (1 punt MEWS3); in zichzelf gekeerd, tijdens praten zeer veel hoesten
Oriëntatie goed
Ademfrequentie loopt op van 20 tot 40/min (3 punten MEWS)
Adempatroon oppervlakkig, snel, regelmatig, actief gebruik hulpademhalingsspieren
Ademgeluid zacht ademgeruis; crepitaties rechterlong
Saturatie 87%, met 5 liter O2 via neusbril 95-98%
Kleur normaal
Hartfrequentie 141/min (3 punten MEWS)
Bloeddruk 110/93 mmHg
Cap refill 2 sec; normaal
Extremiteiten voelen warm aan
Diurese normaal
Turgor normaal
Slijmvliezen vochtig, glanzend
Temperatuur 39,3 °C (1 punt MEWS)

Mevrouw scoort 9 punten op de (M)EWS: 8 punten (zie hierboven) plus 1 ongerustheidspunt van de verpleegkundige.

Bloedwaarden

Bloedwaardes mevrouw Bos
Dag 0 Dag 1 Dag 2
Hb 9,5 mmol/l; normaal 9,1 mmol/l; normaal 8,6 mmol/l; normaal
Leuko 18,4 x10^9/l; lichtverhoogd 18,5 x10^9/l; verhoogd 16,1 x10^9/l; licht verhoogd en dalende
Neutro 14,0 x10^9/l; licht verhoogd 12,5 x10^9/l; licht verhoogd 10,2 x10^9/l; licht verhoogd
Trombo 300 x10^9/l; normaal 279 x10^9/l; normaal 287 x10^9/l; normaal
CRP 79 mg/l; verhoogd 184 mg/l; sterk verhoogd (bij>150 is patiënt ernstig ziek) 129 mg/l; dalende, maar nog steeds sterk verhoogd
Na 134 mmol/l; verlaagd
Ka 4,1 mmol/l; normaal
Kreat 58 umol/l; normaal
Arteriële bloedgassen4
pH 7,43; normaal
PCO2 44 mmHg; normaal maar aan de hoge kant
HCO3– 29,7; licht verhoogd
BE 4,8; licht verhoogd
PO2 60mmHg; sterk gedaald
SO2 87%; te laag

Op te merken valt dat de PCO2 licht verhoogd is, dat is ongewoon voor een pneumonie met hypoxemie. Er is dus sprake van uitputting of aantasting van de adempomp, en bewijst de ernst van de toestand. Tenzij er ook sedatieven werden gebruikt.

Recommendation

Primair
Covid-isolatie en zuurstoftoediening via neusbril 5l/min. Bij achteruitgang opschalen via neusmasker naar max. 15 l/min. Over het algemeen stelt men dat bij zuurstoftoediening waarbij de zuurstof de normale weg door de neus aflegt, zoals de neusbril, maar ook het zuurstofmasker, het bevochtigen van de lucht in principe niet noodzakelijk is.

 Bewaking en monitoring

  • Ademfrequentie
  • Adempatroon
  • Saturatie
  • Hartfrequentie
  • Bloeddruk
  • Diurese
  • Temperatuur
  • Bloedwaarden
    – Infectieparameters: mate van ontsteking
    – Natrium, kalium: mate van dehydratie
    – Nierfuncties: mate van dehydratie en eventuele aantasting van nieren door het virus
    – Stolling > D-dimeer: gemeten bij deze patiënte vanwege pilgebruik en mogelijk ontstaan van longembolieën
    – Bloedgas: respiratoire toestand

Eten en drinken
Energiebehoefte is verhoogd doordat het lichaam tegen de infectie vecht, eetlust is matig door benauwdheid. Eten en drinken naar behoefte; liefst geen infusen, sondes of katheters. Elke insteekopening vormt een extra porte d’entrée voor micro-organismen.

Mobiliteit en ADL
Covid-19-patiënten zijn ziek, moe, bedlegerig en tot weinig in staat. Ze zijn vaak in zichzelf gekeerd en concentreren zich op hun ademhaling. Daarnaast zijn ze vanwege zuurstoftoediening minder mobiel.

Psychosociale begeleiding
De isolatiemaatregelen bemoeilijken de psychosociale begeleiding. Patiënten hebben grote behoefte aan aandacht, maar verpleegkundigen kampen met vermoeidheid en tijdgebrek. Verpleegkundigen ervaren dit vaak als een tekortkoming in de zorg.

Verdere verloop

Mevrouw Bos mocht na een week op de covid-afdeling weer naar huis. Over de langetermijneffecten van covid-19 is nog niet veel bekend. Ic-patiënten kunnen last krijgen van het post intensive care syndrome (PICS). Een klein deel van de patiënten ontwikkelt en houdt longschade in de vorm van longfibrose. Dit veroorzaakt klachten zoals benauwdheid en vermoeidheid. Hoeveel patiënten hier last van zullen krijgen en hoe lang de klachten aanhouden, is nog niet bekend. Wel lijkt het om een laag percentage te gaan. Inmiddels hebben enkele covid-patiënten in Nederland een longtransplantatie ondergaan vanwege de longfibrose.

* De naam en andere gegevens van deze patiënt zijn gefingeerd. Met dank aan Marc Bakker voor de casus.

Noten (deel 4: verpleegkundige aandachtspunten)
1 Pneumonitis is de benaming voor ontstoken longen. De term pneumonie wordt vaak gebruikt bij een bacteriële infectie.

2 AVPU: A(lert), V(erbal),P(ain), U(nresponsive)
3 MEWS: Modified Early Warning Score, set van vitale parameters
4 Deze waardes worden opnieuw geprikt als de situatie daartoe aanleiding geeft. Voor deze patiënte zijn geen vervolgwaardes bekend.
5 Bloedgas wordt in principe pas opnieuw gemeten bij opname op de ic.

Met dank aan:
Frans Krouwels, longarts bij het Spaarne Gasthuis te Haarlem
Marc Bakker, expert lecturer klinisch redeneren bij Expertisecentrum ProActive Nursing van VUmc Amstel Academie/VUmc Academie in Amsterdam.
Dirk Van Renterghem, longarts, Beroepsvereniging Belgische Longartsen
Inez Bronsveld, longarts bij het UMC Utrecht
Leon van den Toorn, longarts, opleider en waarnemend afdelingshoofd afdeling Longziekten Erasmus MC. Voorzitter NVALT.


Voorbeeldvraag Covid-19

Covid-19 kan een ernstig ziektebeeld geven en kan snel verslechteren als zich ARDS voordoet: acute respiratory distress syndrome. Er is dan sprake van hyperactieve ontstekingsreactie. Wat bemoeilijkt de gaswissel bij ARDS?
Geef 2 antwoorden.

A Eiwitrijk vocht in de alveoli
B Capillaire lekkage
C Shockbeeld
D T-cellen die zich hechten aan de alveoli

Maak de toets

 

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.